De muziek
De Vier Jaargetijden, uitgelegd
Wat Vivaldi's vier vioolconcerten uitbeelden, hoe de sonnetten werken en waarom een werk uit de jaren 1720 nog steeds zalen en kerken vult.
Boek het Vivaldi-concert ↗Kort antwoord
Vivaldi schreef vier vioolconcerten, één voor elk seizoen, en publiceerde ze in 1725. Bij elk concert hoort een sonnet, zodat de muziek vogelgezang, een storm, een jacht en een wandeling op het ijs schildert. Wikipedia schat de totale speelduur op ongeveer 40 tot 43 minuten. Volg het verhaal in elk concert en bewaar uw applaus voor het einde van elk stuk.
Wat het is
Volgens Wikipedia bestaat De Vier Jaargetijden uit vier vioolconcerten, elk een muzikaal portret van één seizoen. De datering is ruim, van ongeveer 1718 tot 1723, een periode die overlapt met Vivaldi's functie als kapelmeester aan het hof van Mantua. Acht andere concerten werden samen met deze opgenomen in een gedrukte bundel, Il cimento dell'armonia e dell'inventione, uitgegeven in Amsterdam in 1725. Het is zijn bekendste werk en vormt de kern van de Vivaldi-avonden in deze kerk.
De man
Geboren in Venetië in 1678, studeerde Vivaldi voor het priesterschap en kreeg hij de bijnaam de Rode Priester vanwege zijn rode haar. In 1703 begon hij viool te onderwijzen bij een Venetiaans liefdadigheidsinstituut voor verlaten kinderen, het Ospedale della Pietà, waarvan de meest begaafde meisjes in het beroemde orkest speelden en in het koor zongen. Wikipedia vermeldt dat hij daar de meeste van zijn belangrijkste werken schreef, dat hij meer dan vijftig opera's naliet, en dat zijn naam bijna tweehonderd jaar in de vergetelheid raakte tot de heropleving in het vroege twintigste eeuw.
De sonnetten
Het was in de jaren 1720 zeldzaam om een concerto naast een gedicht te drukken, toch werden deze vergezeld van sonnetten die verwoordden wat elk seizoen moest oproepen. Wikipedia vermeldt dat de auteur onbekend is. Een argument voor Vivaldi zelf is dat elk sonnet uiteenvalt in drie delen, één per beweging. De partituur bevat ook zijn eigen aanwijzingen in woorden, waaronder de blaffende hond, loomheid door de hitte en slapende dronkaards, en deze aanwijzingen zijn de reden dat het geheel onder programmamuziek wordt gerangschikt.
Lente
Het eerste sonnet opent met vogelgezang en met beekjes die murmelen wanneer de bries ze aanraakt. Stormen trekken op als herauten van het seizoen, sterven dan weg, en de vogels beginnen opnieuw. Voor de langzame beweging dut een geitenhoeder in een bloemenweide, zijn hond aan zijn zijde, en Wikipedia vermeldt dat de altviolen de hond nabootsen. De finale geeft het toneel aan nimfen en herders, die dansen op landelijke doedelzakken.
Zomer
De zomer begint in genadeloze hitte, en de eerste beweging draagt de aanduiding loomheid veroorzaakt door de hitte. Een koekoek, een tortelduif en een vink zijn te horen, dan verdringt een noordenwind de zachte briesjes en vreest een herder het naderende onweer. Bliksem en zoemende vliegen houden hem wakker in de langzame beweging, en het afsluitende presto is de storm zelf, donder en hagel die het koren platleggen.
Herfst
De herfst begint met een boer die een rijke oogst viert met liederen en dansen, en met wijn die velen van de feestvierders in slaap doet vallen. Vivaldi's aanwijzing voor de langzame beweging is dat de dronkaards in slaap zijn gevallen. De finale zet bij zonsopgang in met jagers, hoorns, honden en geweren. Het achtervolgde dier vlucht, wordt gevolgd, krijgt genoeg van het lawaai en de jacht en wordt gewond en sterft, verteld vanuit zowel het perspectief van de jagers als van de prooi.
Winter
De winter begint in de kou, met bijtende wind, stampvoeten en tanden die maar blijven klapperen. Het langzame deel trekt zich terug bij het haardvuur, waar de dagen tevreden voorbijgaan terwijl buiten de deur de regen valt. Het slot volgt mensen die zich een weg banen over het ijs, die uitglijden, tuimelen en doorlopen voordat het breekt. Het sonnet eindigt met de gedachte dat de winter, zelfs met alle winden in oorlog, zijn eigen geneugten kent.
Roem en opnames
Wikipedia vermeldt slechts twee opnames in 1952 en ongeveer 1.000 geregistreerde versies tegen 2011. De opname van Nigel Kennedy uit 1989 verkocht wereldwijd meer dan drie miljoen exemplaren, en de Classic FM Hall of Fame plaatste het werk op nummer 67. De melodieën duiken op in films, balletten en popsongs, waardoor veel eerste luisteraars de Vier Jaargetijden al bekend in de oren klinken. Een live-uitvoering in een kerk plaatst dezelfde muziek in een echte ruimte, met de musici slechts enkele rijen verderop.
Hoe u 's nachts kunt luisteren
Lees voor je vertrek het sonnet dat bij elk seizoen hoort, of werp een blik op het betreffende gedeelte op de homepage van deze site. Luister naar de hond, de storm, de jacht en het ijs, en laat de muziek de rest vertellen. Wikipedia meldt dat applaus tussen de delen wordt ontmoedigd en bewaard wordt voor het einde van het hele werk, dus houd je applaus in tot een concerto voorbij is. Met dat kleine gebaar blijft het verhaal ononderbroken voor iedereen om je heen.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd The Four Seasons geschreven?
Volgens Wikipedia ergens tussen 1718 en 1723, en in 1725 gepubliceerd in Amsterdam.
Hoe lang duren alle vier de concerten?
Ongeveer 40 tot 43 minuten, zegt Wikipedia.
Wie schreef de sonnetten?
Het is niet bekend. Vivaldi mogelijk wel, aangezien elk sonnet uiteenvalt in drie delen die overeenkomen met de delen.
Moet ik klappen tussen de delen?
Nee. Applaus tussen de delen wordt afgeraden. Wacht tot het hele concerto is afgelopen.
Bronnen