Η μουσική
Οι Τέσσερις Εποχές, εξηγούνται
Τι απεικονίζουν τα τέσσερα κοντσέρτα για βιολί του Βιβάλντι, πώς λειτουργούν τα σονέτα και γιατί ένα έργο από τη δεκαετία του 1720 γεμίζει ακόμη αίθουσες και εκκλησίες σήμερα.
Κάντε κράτηση για τη συναυλία Vivaldi ↗Γρήγορη απάντηση
Ο Βιβάλντι έγραψε τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, ένα για κάθε εποχή, και τα τύπωσε το 1725. Κάθε ένα συνοδεύεται από ένα σονέτο, έτσι η μουσική ζωγραφίζει το κελάηδημα των πουλιών, μια καταιγίδα, ένα κυνήγι και έναν περίπατο στον πάγο. Σύμφωνα με τη Wikipedia, το σύνολο διαρκεί περίπου 40 έως 43 λεπτά. Ακολουθήστε την ιστορία σε κάθε κοντσέρτο και κρατήστε το χειροκρότημά σας για το τέλος του καθενός.
Τι είναι
Σύμφωνα με τη Wikipedia, οι Τέσσερις Εποχές αποτελούνται από τέσσερα κοντσέρτα για βιολί, καθένα από τα οποία είναι ένα μουσικό πορτρέτο μιας εποχής. Η χρονολόγησή τους είναι ασαφής, από περίπου το 1718 έως το 1723, μια περίοδος που συμπίπτει με τη θέση του Βιβάλντι ως μαέστρου παρεκκλησίου στην αυλή της Μάντοβα. Οκτώ ακόμη κοντσέρτα προστέθηκαν σε μια έντυπη συλλογή, Il cimento dell'armonia e dell'inventione, που εκδόθηκε στο Άμστερνταμ το 1725. Είναι το πιο γνωστό έργο του και αποτελεί τον πυρήνα των βραδιών Βιβάλντι σε αυτή την εκκλησία.
Ο άνθρωπος
Γεννημένος στη Βενετία το 1678, ο Βιβάλντι σπούδασε για την ιεροσύνη και πήρε το παρατσούκλι «Κόκκινος Ιερέας» λόγω των κόκκινων μαλλιών του. Το 1703 άρχισε να διδάσκει βιολί σε ένα βενετσιάνικο φιλανθρωπικό ίδρυμα για εγκαταλελειμμένα παιδιά, το Ospedale della Pietà, όπου τα πιο προικισμένα κορίτσια έπαιζαν στη φημισμένη ορχήστρα του και τραγουδούσαν στη χορωδία του. Σύμφωνα με τη Wikipedia, έγραψε εκεί τα περισσότερα από τα σημαντικότερα έργα του, άφησε πάνω από πενήντα όπερες, και το όνομά του έσβησε από το προσκήνιο για σχεδόν διακόσια χρόνια πριν από την αναβίωση των αρχών του εικοστού αιώνα.
Τα σονέτα
Ήταν σπάνιο τη δεκαετία του 1720 να τυπώνεται ένα κοντσέρτο δίπλα σε ένα ποίημα, κι όμως αυτά συνοδεύονταν από σονέτα που προσδιόριζαν τι πρέπει να φέρνει στον νου κάθε εποχή. Σύμφωνα με τη Wikipedia, ο συγγραφέας είναι άγνωστος. Ένα επιχείρημα υπέρ του ίδιου του Βιβάλντι είναι ότι κάθε σονέτο χωρίζεται σε τρία μέρη, ένα για κάθε κίνηση. Η παρτιτούρα φέρει επίσης τις δικές του ενδείξεις με λέξεις, μεταξύ των οποίων το γάβγισμα του σκύλου, η νωθρότητα από τη ζέστη και οι κοιμισμένοι μεθυσμένοι, και αυτές οι ενδείξεις είναι ο λόγος που το έργο κατατάσσεται στην προγραμματική μουσική.
Άνοιξη
Το πρώτο σονέτο ανοίγει με το κελάηδημα των πουλιών και με ρυάκια που μουρμουρίζουν καθώς τα αγγίζει το αεράκι. Καταιγίδες έρχονται ως προάγγελοι της εποχής, ύστερα κοπάζουν, και τα πουλιά ξαναρχίζουν. Στο αργό μέρος ένας γιδοβοσκός αποκοιμιέται σε ένα λιβάδι γεμάτο λουλούδια, με τον σκύλο του στο πλευρό του, και σύμφωνα με τη Wikipedia οι βιόλες γαβγίζουν για τον σκύλο. Το φινάλε δίνει τη σκηνή στις νύμφες και τους βοσκούς, που χορεύουν στους ήχους αγροτικών γκάιντας.
Καλοκαίρι
Το καλοκαίρι ξεκινά με ανελέητη ζέστη, και η πρώτη κίνηση φέρει την ένδειξη νωθρότητα που προκαλεί η ζέστη. Ακούγονται ένας κούκος, ένα τρυγόνι και ένα σπίνος, ύστερα ένας βόρειος άνεμος σπρώχνει στην άκρη τα απαλά αεράκια και ένας βοσκός τρέμει την καταιγίδα που πλησιάζει. Αστραπές και βουίζουσες μύγες τον κρατούν ξύπνιο στο αργό μέρος, και το καταληκτικό presto είναι η ίδια η καταιγίδα, βροντή και χαλάζι που ισοπεδώνουν το σιτάρι.
Φθινόπωρο
Το φθινόπωρο ξεκινά με έναν χωρικό που γιορτάζει μια πλούσια σοδειά με τραγούδια και χορούς, και με κρασί που αποκοιμίζει πολλούς από τους γλεντζέδες. Η ένδειξη του Βιβάλντι για το αργό μέρος είναι ότι οι μεθυσμένοι έχουν αποκοιμηθεί. Το φινάλε ξεκινά την αυγή με κυνηγούς, κέρατα, σκύλους και όπλα. Το κυνηγημένο ζώο φεύγει, καταδιώκεται, κουράζεται από τον θόρυβο και το κυνήγι, πληγώνεται και πεθαίνει, ιδωμένο και από την πλευρά των κυνηγών και από την πλευρά του θηράματος.
Χειμώνας
Ο χειμώνας ξεκινά μέσα στο κρύο, με δριμύ άνεμο, πόδια που χτυπούν το έδαφος και δόντια που δεν σταματούν να κροταλίζουν. Το αργό μέρος αποσύρεται δίπλα στο τζάκι, όπου οι μέρες κυλούν γαλήνια ενώ η βροχή πέφτει έξω από την πόρτα. Το φινάλε ακολουθεί ανθρώπους που διαβαίνουν προσεκτικά πάνω στον πάγο, γλιστρούν, πέφτουν και συνεχίζουν πριν αυτός ραγίσει. Το σονέτο κλείνει με τη σκέψη ότι ο χειμώνας, ακόμη και με κάθε άνεμο σε πόλεμο, έχει τις δικές του απολαύσεις.
Φήμη και ηχογραφήσεις
Η Wikipedia αναφέρει μόλις δύο ηχογραφήσεις το 1952 και περίπου 1.000 ηχογραφημένες εκδοχές έως το 2011. Η ηχογράφηση του Nigel Kennedy το 1989 πούλησε πάνω από τρία εκατομμύρια αντίτυπα παγκοσμίως, και το Classic FM Hall of Fame κατέταξε το έργο στο νούμερο 67. Οι μελωδίες του εμφανίζονται σε ταινίες, μπαλέτα και ποπ τραγούδια, γι' αυτό πολλοί ακροατές που το ακούν για πρώτη φορά βρίσκουν τις Τέσσερις Εποχές ήδη οικείες. Μια ζωντανή παράσταση σε εκκλησία τοποθετεί την ίδια μουσική σε μια πραγματική αίθουσα, με τους μουσικούς λίγες σειρές πιο πέρα.
Πώς να ακούσετε τη βραδιά
Διαβάστε το σονέτο για κάθε εποχή πριν πάτε, ή ρίξτε μια ματιά στην ενότητα στην αρχική σελίδα αυτού του ιστότοπου. Ακούστε τον σκύλο, την καταιγίδα, το κυνήγι και τον πάγο, και αφήστε τη μουσική να φέρει τα υπόλοιπα. Η Wikipedia αναφέρει ότι το χειροκρότημα ανάμεσα στα μέρη αποθαρρύνεται και κρατιέται για το τέλος ολόκληρου του έργου, οπότε κρατήστε το μέχρι να ολοκληρωθεί ένα κοντσέρτο. Αυτή η μικρή ευγένεια κρατά την ιστορία αδιάσπαστη για όλους γύρω σας.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε γράφτηκαν οι Τέσσερις Εποχές;
Γύρω στο 1718 έως 1723, σύμφωνα με τη Wikipedia, και εκδόθηκαν στο Άμστερνταμ το 1725.
Πόσο διαρκούν και τα τέσσερα κοντσέρτα;
Περίπου 40 έως 43 λεπτά, σύμφωνα με τη Wikipedia.
Ποιος έγραψε τα σονέτα;
Δεν είναι γνωστό. Ίσως ο Vivaldi, καθώς κάθε σονέτο χωρίζεται σε τρία μέρη που αντιστοιχούν στα μέρη της μουσικής.
Να χειροκροτήσω ανάμεσα στα μέρη;
Όχι. Τα χειροκροτήματα μεταξύ των μερών αποθαρρύνονται. Περιμένετε μέχρι να ολοκληρωθεί ολόκληρο το κοντσέρτο.
Πηγές